زمزمه هاي پیامبر و دیوانه

afzoon — Tue, 19 Aug 2008 10:22:18 GMT

نفس ِ آسمان در سینه ی زمین چنان حبس گشته بود که صدا هیچ از صدای جنبنده ای بر نمی خاست گویی سوار بر باد ِ نانجیبی ، ابر ِ سیاهی به سرعت ِ برق نزدیک می شد .

آب ِ رودخانه چون همیشه در رفتاری یکنواخت بود ، صبح ظهر شب،سپیده آفتاب ظلمت، تولد زندگی مرگ ، اما در آن جراحت ِ بیداد سکوت بود و سکوت بود و سکوت ،....

راش های جوان دسته دسته فرو می افتادند ، جنگل بان مرده بود ، جنگل به قانون ِ خود در تصرف ِ گرگ و پلنگ و شیر اما نه ! در تصرف کفتار ها و گراز ها بود ، نسلی خشکید و سوخت ، همه ی راش ها در دل اقیانوس ِ مهر داشتند و در سر آرزوی سبز ....

نیمه تابستان بود روز بود مثل امروز بود ، هر کس که از هر کجای این سرزمین عبور می کند حس می کند که به پرچم شان هنوز باد می خورد و بوی عشق و استواری منتشر می شود .

afzoon — Sun, 29 Jun 2008 11:02:05 GMT

رفته رفته بر شمار جمعیت افزوده می شد غروب بود مردمان ِ خسته از کار ِ روزانه بر می گشتند و با دیدن ِ دیوانه که به عادت دیرین در حاشیه میدان معرکه بر پا کرده بود می ایستادند ، همه می دانستند که دیوانه تنها نوع ِ نگاهش با دیگران فرق می کند و در حقیقت به کمیت های برداری توجه بیشتر دارد تا کمیت های اسکالر چرا که اشیاء و پدیده ها اگرچه مستقل بنظر می رسند ولی در یک پیوند درونی و متاثر از یکدیگر قرارداشته و به کمک هم این مجموعه ناشناخته هستی را قدم به قدم به سمت پیچیدگی ِ بیشتر سوق می دهند ، تفاوت در نوع ِ نگاه شاید به جور ِ دیگر تماشا کردن تعبیر شود ولی میان ماه ها بویژه گردون تفاوت زیادی هست ....

دیوانه با انگشت سبابه بر روی خاک نرمی که مورچگان ِ زیادی را در رفت و آمد ِ همیشگی مشاهده می کرد یک مستطیل بزرگ کشید در ابتدا مورچه ها یی که در این مستطیل واقع شدند بعلت آنکه در مسیر حرکتشان تغییری اتفاق افتاده بود و رشته ی بویی که از خود متصاعد میکنند گسسته شده بود به سرگردانی دچار شدند مثل ِ کارمندی که حقوق یک ماهش به تعویق می افتد مثل کودکی که مریض می شود و دو سه هفته از مدرسه دور می افتد مثل ِ قهرمانانی که کشته می شوند و امید های ملتی به یاس تبدیل می شود دیوانه به میان ِ کلمات راوی پرید و با خنده های کنایه آمیزش فریاد زد : بدبخت ملتی که قهرمان ندارد !

دیوانه مستطیل را کشید و بر بالای سنگی ایستاد و اینگونه آغاز کرد : دنیای دوبعدی بر روی صفحه از طول و عرض تشکیل می شود ، دنیایی است اقلیدسی مثل ِ جهان این مورچه هایی که در این شکلی که من بر روی زمین کشیده ام زندانی شده اند ، در این دنیا همه چیز دوبعدی است زندگی ، آرزو ، مرگ و عشق و این موجودات هرگز تصوری از جهانی با ابعاد بالاتر ندارند مثل بیشمار زندگانی که در زندان ِ جهالت و مسطوی که خود ساخته اند گرفتارند و جذب و دفع میکنند .

دیوانه گفت آیا موجود ِ دو بعدی می تواند چیزی را از یک موجود سه بعدی پنهان کند ؟ همه به یک صدا گفتند: خیر !

سنگریزه ای برداشت و در مسیر حرکت ِ دسته ای از مورچه ها گذاشت و گفت به نظر شما این مورچه ها به سنگی که نبود و به یک لحظه ظاهر شد چگونه می نگرند ؟ گفتند به شکل معجزه میبینند !

دیوانه گفت تاثیری که موجوداتی با بعد های بیشتر بر هستی ِ موجوداتی با بعد های کمتر میگذارند همواره اعجاب بر انگیز و ناممکن می نماید ، درست مثل اینکه معادله ای در برابرت بگذارند که تعداد مجهولاتش "خیلی" بیشتر از معلوماتش باشد ، (توضیح اینکه دیوانه چون بیش از حد در منطق فازی گرفتار شده است از متغیر های زبانی مثل خیلی یا کمی به کرات استفاده میکند فازی بخوانیدش)

امروزه ما با معادله هایی گوناگونی مواجه هستیم که بیشتر آن ها تصنعی هستند یعنی ساخته شده اند برای اینکه سازندکان آن ها ما را در رسیدن به راه حل هدایت کنند گاه آنقدر ماهرانه طراحی شده اند که گویی در هر مرحله یک و فقط یک جواب دارد و گاه آنقدر ناشیانه که کافیست به صورت معادله

کشیده ای بزنیم تا متغیر ها توبه کرده و ظاهر شوند .

پول و قدرت ِ لجام گسیخته ی ناشی از آن به عده ای این تصور را بخشیده که از جهانی بیش از چهار بعد با ما سخن میگویند ، آن ها بسیاری از اتفاق های جهان چهاربعدی ما را جابجا میکنند می سازند خراب میکنند تهمت میزنند می کشند می بندند ... ولی هرگز کردوکارشان به معجزه نمی نماید شگفت انگیز نیست و بیشتر به کبوترانی می مانند که از زیر کلاه شعبده بیرون پریده و پرواز می کنند

دیوانه گفت اکنون نقطه می گذارم ولی به سر ِ سطر نمی روم در همین فضای چهاربعدی منتظر می مانم تا غروبی دیگر .....

جمعیت کم کم متفرق شدند همه رفتند ولی مورچه ها هنوز در مستطیلی که آن ها را از جهان آزاد جدا کرده بود گرفتار و زندانی بودند .

afzoon — Sat, 14 Jun 2008 08:22:18 GMT

به گوش ها اعتماد نکن ، هرچه میکشیم از این دو گوش ِ بی حصار است ، حروفی که به هم چسبانده می شوند و لباس ِ شعبده ی احساس و فلسفه می پوشند و به میهمانی ِ تسخیر ِ روح و روان ما می آیند ، گاهی عبارتی گاهی مصراعی به چنان آتش فشانی تبدیل می شود که هستی آدمی را می گدازد و به خاکستر تبدیل می کند ، گوش ها درگاه ِ بی حفاظی هستند که نه یاد داده اند و نه یاد گرفته ایم که چگونه باز و بسته نگهشان داریم .

دیوانه انگشتان ِ سبابه ی دودست را در گوش هایش فرو کرده بود و فریاد کنان می دوید و می گفت : به گوش ها اعتماد نکنید ! به گوش ها اعتماد نکنید !

چوپان کودک ِ پابرهنه ای سر ِ راه ِ او سبز شد ، دیوانه ایستاد و کودک ادامه داد که وقتی به صحرا می رود جز صدای باد و بع بع ِ گوسفندان چیزی نمی شنود ، چرا مرا به نشنیدن دعوت می کنی ؟ دیوانه از او پرسید تا بحال گرگ دیده ای ؟ گفت نه ! باز پرسید آدم دیده ای ؟ گفت بله !

دیوانه صورتش را به شکل گرگ درآورد و گفت من گرگم یا آدم ؟

کودک گفت آدمی که به شکل گرگ درآمده است دیوانه با آن شلوار گشاد و پیراهن پاره اش به خنده افتاد و به تقلید از گرگ ها راه میرفت و به تقلید از انسان ها حرف می زد ....

تشخیص راهنما از چاهنما به همان اندازه دشوار است که تشخیص ِ تو از دیگران !

تویی که چون سایه ای می آیی و می روی ، نه آمدنت را و نه رفتنت را ، که رنگ ِ حضورت محو می شود در صورتکهایی که یکی زن است و دیگری مرد ، یکی کودک است و دیگری پیر ، یکی ....

پیامبر می گوید وقتی دو دل می شوی به قلبت رجوع کن ! ولی دیوانه در تهی ِ سینه اش در برابر پرسش ها و پاسخ ها دل دل می زند .

afzoon — Wed, 28 May 2008 10:17:18 GMT

سال ها بود که بدون هیچ برنامه و نظمی مینوشتم برای دلم برای خوانده نشدن ، نوشتن آرامم میکرد و گاهی نیز آرامشم را در مینوردید ، اگر ننوشتنم طولانی می شد به حالت بغض می رسیدم و آنگاه شعری متولد می شد ، بهار پشت بهار و پاییز در پی پاییز می گذشت ، بودند کسانی که انتظارشان را حس میکردم و سیاهه نویسی هایم را می خواندند و طلب ِ آنها گاه مرا به مطلب ِ جدیدی هدایت میکرد ، وبلاگ دریچه ی تازه ای بود که گشوده شد دوستان جدید خواننده های جدید و نگاه هایی که گاه می پسندید گاه نقد میکرد و عاملی شده بود که بخشی از نوشته ها در قالبی از شخصیت های مجازی فرصت ارائه پیدا کند .

پس از مدتی شماری از بازدید کننده ها در حلقه ای نانوشته ، جمعی خالص و صمیمی را بوجود آوردند ولی بتدریج هر کدام به دلیلی دیگر نمی نوشتند از در و پنجره ی خانه شان غبار نمی روبیدند و آن جمع ِ بیش از پنجاه نفر از انگشتان یک دست کمتر شد .

در این مدت من پر کار تر شده بودم ولی اشتیاقی به بروز کردن نداشتم شخصیت های راوی و دیوانه و پیامبر بسیار زنده و قابل لمس شده بودند و هرکدام میخواستند بیشتر حرف بزنند ولی من گاه آن ها به سکوت وامیداشتم گاه تنها نظاره میکردم و گوش می گرفتمشان .

حالیا میخواهم مرتب تر این خانه را آب و جارو کنم و ضمن حفظ عزیزانی که هنوز هستند و مینویسند آن حلقه نا نوشته را باز تر کنم باز تر و باز تر ...

afzoon — Sat, 05 Apr 2008 09:50:18 GMT

شکوفه های صورتی ، سپید ، زرد ، همراه با شاخه های خشکیده ولی پا سفت کرده ی درد ، بهار در راه بود که ما زیر ِ برف ها بودیم ، بهار آمد ما آب شدیم و رفتیم .

چقدر کم اتفاق می افتد که میان ِ رفتار طبیعت و حال و هوای ساکنین ِ این مرز و بوم اتفاق ِ نظر حاصل شود و همانگونه که درخت و آب و آتش با ساز ِ فصل ها همساز می شوند نوع ِ بشر نیز میتوانست گرفتار ِساز ِ مخالف نباشد ودر یک همسرایی ِ ساده و صمیمی مشارکت کند با ابر ها ببارد با درختان شکوفه دهد و با پرندگان ، بهار را به پرواز در آورد .

شاید اگر چشم ها را ببندیم

شاید اگر گوش ها را بگیریم

شاید اگر دست ها را در جیب کنیم

شاید اگر سکوت کنیم اگر رودخانه ی ذهنمان را راکد کنیم

شاید اگر .... بتوانیم بهار را به درونمان ببریم حس کنیم و همراهی اش کنیم

ولی جریان ِ زندگی اجتماعی در هیچ نقطه ای قطع نمی شود پیوسته است گاهی رگبار ِ تند و گاهی که بیشتر شاهدش می شویم : خشک سالی .

هر چه از کژی های اجتماع دور تر می شوم ، طبیعت ِ شکوهمند ِ بهاری بیشتر به " تنهایی " به " درونم " سرازیر می شود .

afzoon — Sat, 01 Mar 2008 14:30:18 GMT

پرنده بر شاخه ی نزدیک نشسته بود ، سر می گرداند دم می جنباند و مطابق ِ خواست ِ او لحظاتی به هم خیره می شدیم ، سکوت، قهوه ای بود ، پرنده دل دل می کرد حفره بودن و پریدن را یک حس پر میکرد : حسرت !

شیشه های زمان همیشه تو را از خود عبور نمی دهند گاهی ترا منعکس میکنند و من در تکرار ِ مکرر ِ یاد، از ترس ِ انعکاس ، شیشه ها را می شکستم .

شاخه ها تنها نیستند به زبان ِ ریشه ها با زمین و به آواز ِ پرندگان با آسمان سخن میگویند ، تنهایی هجوم ِ انبوه ِ یاد است وقتیکه بین ِ دو دیوار مچاله می شوی و آفتاب ِ رنده شده ی بی رمق دقایقی بر دست و پای کشیده ی چاک چاک تابیده می شود ، تنهایی خیره شدن ِ چشمان است به سقف ِ طویله ی روابط انسانی ، تنهایی واقعیت ِ دردناکی ست که در دل زاده می شود با دل همراه می شود و در دل می میرد بی آنکه اندکی در ساز و کار ِ هزاران ساله تاثیر داشته باشد ، شاخه ها در برهنگی شان از اسمان دل می برند و در انبوهی برگ هایشان زمین را تحریک می کنند، نه ! آن ها تنها نیستند و پرنده بر یکی از همین شاخه ها نشسته بود ، سر می گرداند دم می جنباند و هر وقت که دلش می خواست به اندازه ی یک آن مرا به خیره شدن دعوت می کرد.

دیوانه از نگفتن ها کلافه بود از پشت پنجره به دوردست ها خیره مانده بود ، و اگر ماه وساطت نمی کرد تا صبح سخن میگفت ....

راوی : چرا سکوت تو قهوه ای رنگ است ؟

دیوانه : اعتراضش قرمز است حرکتش زرد !

راوی با حالتی تسخر آمیز : مگر سکوت حرکت میکند ؟

دیوانه : تنها در یک فقره تا دو قرن حرکتش را مرحوم زرین کوب به رشته ی تحریر در آورد !

راوی : سکوت سکوت است همین !

دیوانه : بقول بیکل سکوت سرشار از سخنان ِ بر زبان نیامده است و همیشه در خود حقیقتی دارد ....

afzoon — Wed, 27 Feb 2008 05:06:18 GMT

خانم ها ! آقايان ! جمعه اي كه گذشت 5 نفر خود را حلق آويز كردند

در خبر صفحه حوادث روزنامه اعتماد نوشته بودند : خود كشي 5 زن و مرد در مدت 10ساعت جمعه پر التهابي را براي بازپرس و كارآگاهان جنايي تهران رقم زد .

۱- زني 38 ساله به نام منيژه در خانه اش خود را حلق آويز كرد . علت ، بيماري روحي گزارش شده است .
-۲جواني 22 ساله به نام وحيد خود را حلق آويز كرد علت خودكشي افسردگي و بيماري روحي گزارش شده است

-۳ محمد مردي 54 ساله نگهبان برجي مسكوني در شمال تهران در زير زمين به علتي نا معلوم خود را حلق آويز كرد .
-۴ محمد رضا 44 ساله با كابل برق خود را خفه كرد . علت بيماري روحي گزارش شده است .
-۵ اسلام مرد 30 ساله اي بود كه به دليل بيماري روحي خود را حلق آويز كرد .

همه اين ها در روز جمعه 3 اسفند ماه سال 1386 در تهران اتفاق افتاد . البته اگر بشود بر آن نام اتفاق گذاشت . چون انتحار يك پروژه برنامه ريزي شده است . تصميمي كه بارها با ترديد مواجه مي شود و نهايتا تصميم پاياني غلبه مي كند و طومار يك زندگي را بيرحمانه در خود مي پيچد . از ديگر موارد مشابه در ديگر شهرها و استان ها بي خبرم . باور كنيد همين قدر و حتي كمتر از آن ، چه مي گويم حتي شنيدن اين كه يكي خيال چنين كاري به سر دارد كافي است تا در هياهوي جنگ و نزاع هاي سياسي بر سر تصاحب كرسي سبز يشمي مجلس اقلا ساعتي را در حاشيه و به دور از اين بازار شلم شوربا به تاملي تلخ در اين مورد بنشينيم . به درنگي فيلسوفانه ، روشنفكرانه و يا مثل همه مردم كوچه و بازار عاميانه فرق نمي كند .

فقط بفهميم در شرايطي اين 5 زن و مرد خلال فقط 10 ساعت خود را حلق آويز كردند كه عده اي در مجالس و محافل و نشست هاي تيتيش ماماني سياسي خود سر و دست مي شكستند تا هر طور شده خود را وكيل مردم و از جمله اين 5 بخت برگشته كنند .

من از شما چند سوال دارم !

آقايان و خانم ها ! خواهران و برادران ! نمايندگان و نامزدهاي كرسي مجلس ! آيا هيچيك از شما خبر از حال و روز اين چند موكل و صد ها و هزار ها تن ديگر از موكلين خود داشتييد و يا داريد ؟؟ اصلا اين پيشكش ! آيا خبر اين حوادث تلخ تر از زهر را حاضر شديد بخوانيد يا تيتر هاي يك و دو درشت صفحه يك مطبوعات مجالتان نداد ، احساس نوع دوستي را ازشما گرفت و در كش و قوس بده بستان هاي سياسي و لابي هاي آنچناني به خاك سرد فراموشي سپرد ! و از خواندن حتي يك فاتحه بي الحمد هم بر اين نگون بختان باز تان داشت ؟

آيا مي دانيد در جمعه اي كه گذشت 5 همشهري ، 5 هموطن در چهار گوشه اين كلان شهر چه تصميم وحشتناكي گرفتند ؟ آن ها در ذيل خروارها ادعا! ادعاي مردم سالاري ديني ! ادعاي جامعه مدني ! آدعاي اصول گرايي ، در غوغاي شعار هاي پر طنين كه گوش فلك را كر مي كند ، در برابر ژست هاي مهر ورزانه و سنگ هاي هفتاد مني كه عده اي براي حقوق شهروندي به سينه مي كوبند 5 موجود زنده ، 5 آدم ، 5 مخلوق خدا خود را حلق آويز كردند ؟ شما را به خدا ككتان گزيد ؟ اگر گزيده بود حد اقل آهي مي كشيديد . شايد دل مشغولي هايتان به آينده اجازه نداد به حال و روز اين بنده هاي خدا در آن لحظه دهشتناك فكر بكنيد ؟

آيا فكر كرده ايد يك انسان در چه وضعي و تحت چه فشار روحي و رواني بايد چنان لهيده شود تا بتواند بر سوپرحس قدرتمند بقا بي محابا غلبه كرده ، دار خويش را خود بر پا دارد وغريبانه سر به آن بسپارد ؟

آيا فكر كرده ايد در آن واپسين ثانيه ، در لحظه اي كه يك آدم مي خواهد با يك لگد زير پاي خود را از آخرين تكيه گاه -يك پيت حلبي خالي و يا سه پايه اي گرد گرفته و در بداغون - خالي كند و در خلا رعب برانگيز ميان مرگ و زندگي دست و پا بزند بايد چقدر غريب ،بي كس و بريده از عالم و آدم باشد كه به اين ويل وحشت تن دهد ؟

آيا براي يك بار هم كه شده به خود زحمت داديد از وجدانتان بپرسيد آن لحظه خوف انگيز چگونه فرا مي رسد ؟ لحظه اي كه همه اميد به زندگي ته مي كشد و آخرين قطره آن را هيولاي انتحار بيرحمانه مي مكد؟

از خودتان پرسيده ايد اين بيماري روحي و افسردگي رواني چه عفريته آدمخواري است ؟ و آيا اين 5 نفر در جمعه اي كه گذشت فيلسوفانه !! خود را حلق آويز كردند يا فشار هاي مرد افكن و طاقت فرساي زندگي چنان امانشان را بريد و تسمه از گرده اشن كشيد تا خود به دست خود بند ناف حيات خويش به اين دنيا را قطع كردند ؟

خواهر ها ! برادر ها ! زندگي شيرين است .مگر نيست ؟ اگر نبود كه همه ما زمين و زمان را به هم نمي دوختيم تا به هر قيمتي خود را بالا و بالاتر كشيده و از آن بالا بّالا ها بيشتر جمال آن را ببينيم و نفسمان را كيفور كنيم . اگر شيرين نبود كه حاضر نمي شديم اين همه زشت و زيبا بار هم كنيم تا حريف را له و لورده و خورد و خمير از ميدان بتارانيم . اگر شيرين نبود كه اين گونه دو دستي و با چنگ و دندان آن را نمي چسبيديم ..

خانم ها! آقايان ! در جمعه اي كه گذشت 5 نفر خود را حلق آويز كردند !!
خبرگزاري انتخاب : به نقل از سيد حسين طاهري

afzoon — Sat, 16 Feb 2008 15:13:18 GMT

نه نیازی به بته جقه دوزی نیست پولک ها بر پیراهن ِ خاطرات می درخشند ، سیاه برای تلخ سپید برای شیرین و کم نیستند قرمز ها برای از یاد نبردن ها .

گیسوان ِ یاد را هر بهانه ای شانه می کند گاهی موخوره ها ی حسرت ، گره می اندازد بر تارهای به هم بافته لیک ، با سر انگشتان ِ باران زده آرام آرام آن ها را باز میکنم ، چه وسواسی دارد لحظه های ناب وقتی به شانه می چسبد و از یاد ها کنده می شود و در برابر چشمانت ظهور می کند ، من آن ها را با چسب ِ دل بر صفحه ی روز ها می چسبانم و زیرشان می نویسم پولک های سربی .

هنوز برف می بارد برف ها را اگر پارو نکنید کم کم آب می شوند ولی گاه سقف را لکه دار می کنند و گاه آن را فرو میریزند ، چرا همیشه نظاره می کنیم ؟

بیرون ِ از من، رودخانه در بسترش جاری ست بهار از پس ِ زمستان می آید و فرزندان در آغوش ِ مادران به خواب می روند ...

راستی مگر نه اینکه هزاربار گفتم سلام گفتم درود؟ اما گویی مقام ِ سخن حضیض بود ! آن ها که شیطان را بندگی میکنند در خانه ی پیامبران دود می شوند و به هوا می روند ....

afzoon — Sun, 16 Dec 2007 13:11:18 GMT

داستانی نه تازه اما نو چون بنفشه ی بر باد

(۱)

هنگام آن رسیده است که دندانهایت را در یک بوسه ی گرم و طولانی همچون شیری گرم بنوشم * لبخند زد بوسیدمش و آتشی بیکباره تمام وجودم را شعله ور کرد .

گفت یک لذت کوچک ؟

گفتم یک اقیانوس ِ درد که به امواجی سهمگین التهاب درونش را آرام میکند ، آتش فشانی که تنها با جاری شدن به سردی میگراید ، زلزله ای که پیش از انهدامی سهمگین به لرزه های کوچکی بسنده میکند ...

خندید و گفت : دوباره چه وقت ؟

گفتم : چه وقت چی ؟

گفت : هنگام آن میرسد ؟

آنگاه مثل گنجشگ ها که بر شاخه های سپیده دمان ِ بهاری جیک جیک کنان هیاهو می کنند برخاستیم و چون ابری متراکم به بارانی دم اسب وار باریدیم و در سایه ی شعله های متواتر بود که اضطراب برای مدتی سر بر بالین آرامش گذاشت .

***

روز ها در سایه ی هم بودیم شب ها چشم در چشم ماه ، جان شیفته را من میخواندم او گوش بود ژان کریستف را او میخواند من گوش بودم ، دلدادگی به مبارزه جان میداد روزنامه ، شور نشاط ، گریز و فرار ....

در یکی از صبح دمان پاییزی بود که برای چند روزی به ویلای عمو داریوشش در بابلسر رفته بود و سپس بدرخواست ِ پدرش از آنجا یکراست به همدان رفته بود پیش ِ عمه نصرتش اگرچه روز هایی بود که من پر مشغله بودم ولی هر روزم بی سایه سر میشد و شبم بی ماه کم کم تحملم بسر می آمد و در یک تماس شباهنگامی که معمولا به چند کلمه خلاصه می شد گفتم :

گاه شمالی شبی گه همدانی شبی

ای تو در این بادیه پیوسته گم

کی بزنم جام به گلگون ِ خم

.....

هنوز ارابه ی خورشید به میانه آسمان نرسیده بود که چشم در چشم هم دوخته دست بدست هم گره خورده از حلاوت دیدار شیرینی خیرات میکردیم یکی برای او یکی برای من ، ما دو تن بودیم ، با شمشیر های آخته و زره ای که جای جایش از زخم های کهنه ی جهل شکافته بود ، مردابی ست این سرزمین زمانیکه سلسله مراتب ِ انسانیش بر اساس اندیشه نیست نیلوفران این مرداب به اشک ِ مهتاب بسنده می کنند .

ادامه مطلب (قسمت های ۲و۳و۴)

afzoon — Sun, 02 Dec 2007 06:26:18 GMT

بسا کسان ز وطن دور و در وطن هستند

در سوگ ژاله اصفهاني -

باز غربت، شاهد از کار ايستادن قلبي بود که از ميهن جز بيست و اندي سال نديد اما بيش از 60 سال

به هر گوشه ‏جهان که رسيد گلي کاشت به نام ميهن و براي ميهن:‏‎ ‎ژاله اصفهاني.‏

خبر مرگ هميشه ساده است:‏‎ ‎‏"ژاله اصفهاني، شاعر نامدار ايراني، ديروز در بيمارستاني در لندن

درگذشت".‏

اما زندگي ژاله، ساده نبود:‏‎ ‎‏"ژاله اصفهاني در سال ۱۳۰۰ شمسي در اصفهان به دنيا آمد. او که نام

اصلي اش، مستانه ‏سلطاني است در سيزده سالگي نام خود را به ژاله تغيير داد و همين سال بود که

اولين شعرش را سرود. اولين کتاب ‏شعر ژاله اصفهاني با عنوان گل هاي خودرو در سال ۱۳۲۳ در تهران

منتشر شد. ژاله اما در سال ۱۳۲۵مجبور به ‏ترک خاک ايران شد و به اتحاد جماهير شوروي رفت؛ به

همراه همسرش: شوهرش، شمس الدين بديع تبريزي، افسري ‏جوان که سوداي آزادي و عدالت براي

کشورش را داشت و همين امر ۶۰ سال زندگي در غربت را براي ژاله رقم زد".‏

وي در غربت اما تن به اندوه نسپرد و کوشيد با شعر و با کار، جهان سخت گير را اهلي خويش کند. ‏

هم مجموعه شعرهايش را به چاپ رساند و هم از تحصيل باز نماند. دکترايش را در همان سال ها

گرفت.او که "شاعر ‏اميد" ناميده مي شود، پس از انقلاب اسلامي به ايران بازگشت.ايراني که اندک

زماني بيش آزادي را نديد و باز اين ‏مهاجرت بود و غربت که پيش چشمان وي، راه مي گشود. او اين بار

"غرب" را برگزيد: لندن.‏

ژاله اصفهاني با درد زندگي کرد اما مغلوب آن نشد. در غم، بزرگ شد، اما شادي را از ياد نبرد. او

ناليدن نمي ‏دانست، او مي دانست ارزش اميد را.‏‎ ‎‏"او حتي در شعرهايي که از دردمنديهاي انسان

روزگار خود سخن مي گويد، ‏همدردي مي کند، اما از درد نمي نالد، و مي کوشد که براي گلهاي به

ستم پژمرده باغ بشريت، آفتاب و باران باشد، و ‏رنگ و بوي اميد را در آنها زنده کند". چرا که وي "شاد

بودن" را هنر مي دانست:‏

بشکفد بار دگر لاله رنگين مراد

غنچه سرخ فرو بسته دل باز شود

من نگويم که بهاري که گذشت آيد باز

روزگاري که به سر آمده آغاز شود

روزگار دگري هست و بهاران دگر

شاد بودن هنر است، شاد کردن هنري والاتر

ليک هرگز نپسنديم به خويش

که چو يک شکلک بي جان شب و روز

بي خبر از همه خندان باشيم

بي غمي عيب بزرگي است که دور از ما باد

کاشکي آينه اي بود درون بين که در آن خويش را مي ديديم

آنچه پنهان بود از آينه ها مي ديديم

مي شديم آگه از آن نيروي پاکيزه نهاد

که به ما زيستن آموزد و جاويد شدن

پيک پيروزي و اميد شدن

شاد بودن هنر است گر به شادي تو دلهاي دگر باشد شاد‏

مجموعه شعر "زنده رود" او در مسکو منتشر شد و پس از آن‏‎ ‎‏"اگر هزار قلم داشتم، البرز بي

شکست، اي باد شرطه، ‏خروش خاموشي، سرود جنگل، ترنم پرواز، موج در موج و شکوه شکفتن

منتشر شده است". گزيده اي از اشعار او هم ‏با عنوان ‏Migrating Birds‏ (پرندگان مهاجر) به زبان

انگليسي انتشار يافته است. شعر در قطار، قصه مهاجرت ‏هاي اوست:‏

در قطار

اين شاعر آزاده، که "زندگي را صحنه هنرمندي خود مي داند" هرگز از غربت نناليد؛ ميهنش ايران بود و

خانه اش ‏جهان. "محمود کيانوش، شاعر، داستان نويس و منتقد ادبي که از سال ۱۹۷۵ تا به حال در

لندن مي زيسته است، در ‏کتابي با عنوان «شعر فارسي در غربت» نمونه هايي از شعرهاي شاعران

ايراني در غربت را از حيث احساس غربت ‏زدگي بررسي مي کند و مي گويد: شاعري مثل ژاله

اصفهاني که از آغاز جواني جبراً در غربت زيسته است، و بعد از ‏انقلاب ۱۹۷۹ مدتي کوتاه به ايران

رفت، اما نتوانست خود را با تحولات ناساز سازگار کند و به غربت بازگشت، ‏دوران دوري از وطن برايش

چنان به درازا کشيده است که در شعر شود آيا مي گويد:‏

ياد تو

قطره قطره مي چکد از چشمم‏

روي تو‏

رفته رفته مي رود از يادم.‏

او با اينکه روي وطن را، چهره طبيعي وطن را، رفته رفته فراموش کرده است، ياد وطن به صورت «يک

آسمان ‏ستاره ابراندود» در آيينه روح او مانده است، و اکنون، بعد از يک شکست تاريخي ديگر، با آرزوي

ديرين خود مي ‏پرسد: ‏

آيا شود که در افقي روشن‏

ديدار تو دوباره کند شادم؟"[بي بي سي]‏

و افق روشن براي او " برقراري يک نظام دموکراتيک در کشور" بود. افقي که ديدنش به وي قد نداد، و

چون چنين ‏شد در "نه برکه، نه رود" به همه جهان پناه برد که هماره خانه اش ماند:‏

مرا بسوزانيد

و خاکسترم را

بر آبهاي رهاي دريا بر افشانيد، ‏

نه در برکه، ‏

نه در رود:‏

که خسته شدم از کرانه هاي سنگواره‏

و از مرزهاي مسدود.‏

او که چون "پرنده مهاجر" دلش به "تشويش" بود هميشه، اما اين را به تجربه و با خوانش تاريخ آموخته

بود که:‏

به باغ، باد بهار آيد و بدون شما ‏

شکوفه هاي درختان سيب باز شود ‏

پس:‏

منقدان بنويسيد هرچه مي خواهيد ‏

ولي نگوئيد اين را که ‏

ژاله ترک وطن کرد

‎ ‎بسا کسان ز وطن دور و در وطن هستند ‏

بسا که در وطن استند، از وطن دوران ‏

ز بخت تيره ندانند چشم دل کوران ‏

که بت پرستي هرگز وطن پرستي نيست ‏

ژاله اصفهاني که در تاجيکستان و آذربايجان و مسکو به عنوان ژاله زنده رودي شناخته مي شود، با

همين نگاه است که ‏مي سرايد:‏

مي پرسي از من ‏

اهل کجايم؟ ‏

من کولي ام ‏

من دوره گردم. ‏

پرورده ي اندوه و دردم ‏

بر نقشه ي دنيا نظر کن ‏

با يک نظر از مرز کشورها گذر کن ‏

بي شک نيابي سرزميني ‏

کانجا نباشد در به در هم ميهن من.‏‎.. ‎

و بدين سان بود که ژاله، که مي پنداشت:‏

زندگي صحنه ي يکتاي هنرمندي ماست ‏

هر کسي نغمه ي خود خواند و از صحنه رود ‏

صحنه پيوسته به جاست ‏

خرم آن نغمه که مردم بسپارند به ياد

رفت و مردماني به جا گذاشت که با هر مسلک و مرام، نغمه هاي زندگي را که او سرود، از ياد

نخواهند برد.